Thẩm quyền quản lý nhà ở từ 01/7/2025

Từ ngày 01/7/2025, hệ thống chính quyền địa phương ở Việt Nam bước sang giai đoạn vận hành theo mô hình 2 cấp gồm cấp tỉnh và cấp xã, thay thế mô hình 3 cấp quen thuộc (tỉnh – huyện – xã) trước đây. Cùng với sự thay đổi này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 140/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 để phân định rõ thẩm quyền quản lý nhà ở giữa các cấp chính quyền.

Sự thay đổi thẩm quyền khi mô hình 2 cấp đi vào hoạt động

Trước đây, UBND cấp huyện đóng vai trò trung gian trong nhiều thủ tục liên quan đến nhà ở. Tuy nhiên, khi đơn vị hành chính cấp huyện chấm dứt hoạt động từ 01/7/2025, hầu hết các nhiệm vụ được giao cho UBND cấp xã thực hiện hoặc cấp xã sẽ đảm nhận theo sự phân cấp, ủy quyền từ UBND cấp tỉnh. Điều này đồng nghĩa với việc cấp xã trở thành đầu mối trực tiếp giải quyết nhiều công việc gắn liền với đời sống của cư dân.

Một số nhiệm vụ đáng chú ý thuộc thẩm quyền quản lý nhà ở của cấp xã gồm:

• Tổ chức cưỡng chế phá dỡ nhà ở vi phạm khi được cấp tỉnh giao.
• Tiếp nhận thông báo cho thuê nhà của chủ sở hữu là cá nhân nước ngoài.
• Kiểm định chất lượng nhà chung cư, xây dựng kế hoạch cải tạo, phối hợp xử lý tranh chấp.
• Tham gia thẩm định phương án bồi thường, di dời khẩn cấp khi có yêu cầu.

Việc giao nhiều quyền hơn cho cấp xã được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, giảm tình trạng chồng chéo và giúp người dân tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn.

Chính phủ đã ban hành Nghị định 140/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 để phân định rõ thẩm quyền quản lý nhà ở giữa các cấp chính quyền

Quản lý nhà ở thuộc tài sản công

Theo Điều 13 Nghị định 140/2025/NĐ-CP, việc quản lý nhà ở thuộc tài sản công cũng có những điểm mới rõ rệt. UBND cấp xã sẽ chịu trách nhiệm cưỡng chế thu hồi nhà khi được cấp tỉnh giao quyền, đồng thời phối hợp với Sở Xây dựng và Công an để đảm bảo quá trình thu hồi diễn ra đúng pháp luật và an toàn.

Ngoài ra, cấp xã còn có trách nhiệm quản lý phần diện tích nhà đất sử dụng chung, đặc biệt ở các khu tập thể, ký túc xá hay công trình công cộng. Điều này yêu cầu địa phương phải nâng cao năng lực quản lý tài sản, hạn chế thất thoát và đảm bảo việc khai thác sử dụng đúng mục đích.

Quản lý nhà ở xã hội

Nhà ở xã hội luôn là chủ đề nóng trong quy định pháp luật nhà ở bởi đây là chính sách an sinh quan trọng cho người thu nhập thấp, công nhân, cán bộ, lực lượng vũ trang và các đối tượng chính sách xã hội. Theo Điều 14 Nghị định 140/2025/NĐ-CP, UBND cấp xã sẽ:

• Tiếp nhận hồ sơ đăng ký mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội.
• Kiểm tra, xác nhận đối tượng đủ điều kiện và lập danh sách gửi cơ quan cấp trên.
• Xác minh quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất khi cần.
• Công khai thông tin dự án nhà ở xã hội trên địa bàn.

Khi được ủy quyền, UBND cấp xã còn có thể thành lập Ban cưỡng chế thu hồi nhà ở xã hội, tham gia giám sát quá trình thực hiện và giải quyết khiếu nại liên quan. Đây là sự phân quyền sâu sát, giúp chính quyền gần dân nhất trực tiếp hỗ trợ người dân tiếp cận chính sách.

Giải quyết khiếu nại và tranh chấp về nhà ở

Một điểm đáng chú ý trong Nghị định là việc giao cho UBND cấp xã thẩm quyền xử lý một số tranh chấp, khiếu nại về nhà ở. Cụ thể, Chủ tịch UBND cấp xã sẽ giải quyết khiếu nại liên quan đến chính sách quản lý, cải tạo nhà đất có nguồn gốc trước ngày 01/7/1991.

Công an cấp xã có trách nhiệm xác nhận số người cùng sinh sống trong hộ gia đình khi cần thiết cho quá trình giải quyết tranh chấp. Đặc biệt, cấp xã còn được giao giải quyết tranh chấp về kinh phí quản lý, vận hành nhà chung cư và kinh phí bảo trì – vấn đề thường xuyên phát sinh tại các khu chung cư.

Những thay đổi này cho thấy quy định pháp luật nhà ở đã được thiết kế để chính quyền địa phương cấp xã có vai trò chủ động, kịp thời và gần gũi với nhu cầu thực tế của người dân hơn trước.

Ý nghĩa và tác động của việc phân định thẩm quyền quản lý nhà ở

Việc ban hành Nghị định 140/2025/NĐ-CP không chỉ đơn thuần là thay đổi cơ cấu quản lý mà còn mang ý nghĩa chiến lược đối với quản lý đô thị và phát triển nhà ở.

Thứ nhất, phân quyền rõ ràng giúp tăng tính minh bạch, hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các cấp chính quyền. Người dân biết rõ cần liên hệ cơ quan nào cho từng thủ tục, tiết kiệm thời gian và chi phí.

Thứ hai, tăng quyền cho cấp xã tạo điều kiện để chính quyền gần dân nhất có thể nắm bắt nhanh nhu cầu, kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh, nhất là trong các tình huống khẩn cấp như di dời cư dân khỏi công trình nguy hiểm, xử lý vi phạm trật tự xây dựng hoặc giải quyết tranh chấp.

Thứ ba, sự điều chỉnh thẩm quyền quản lý nhà ở còn phù hợp với xu hướng cải cách hành chính, giảm tầng nấc trung gian, hướng tới nền hành chính tinh gọn và hiệu quả.

Tuy nhiên, để những quy định này phát huy tác dụng, cần đi kèm với việc nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ cấp xã, trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật, kỹ năng chuyên môn và cơ sở vật chất hỗ trợ công tác quản lý.

Từ ngày 01/7/2025, khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính thức vận hành, thẩm quyền quản lý nhà ở sẽ có sự thay đổi căn bản theo Nghị định 140/2025/NĐ-CP. Việc giao nhiều quyền hơn cho UBND cấp xã và phân định rõ vai trò của cấp tỉnh sẽ giúp hệ thống quản lý nhà ở vận hành nhanh gọn, minh bạch và gần dân hơn.